Latest entries

mánudagur, 10. feb 2020

Sagnfræðinemar í vísindaferð

Félagar í Fróða - félagi sagnfræðinema komu í Gunnarshús á dögunum. Þangað voru sagnfræðinemar mættir í vísindaferð til Sögufélags, Sagnfræðingafélags Íslands og ReykjavíkurAkademíunnar.

<blockquote width="300" height="225" />

Markús Þórhallsson, formaður Sagnfræðingafélags Íslands, kynnti starfsemi félagsins. Anna Þorbjörg Þorgrímsdóttir, framkvæmdastjóri ReykjavíkurAkademíunnar, greindi frá því sem þar fer fram. Hrefna Róbertsdóttir, forseti Sögufélags, og Brynhildur Ingvarsdóttir, framkvæmdastjóri félagsins, kynntu starfsemi og útgáfu Sögufélags. Hafdís Erla Hafsteinsdóttir, framkvæmdastjóri Söguþings 2021, greindi frá því sem til stendur á þessu fjórða söguþingi sem haldið verður.

</p

width="300" height="225" />

Sagnfræðinemar fengu veitingar og voru leystir út með bókagjöfum.

fimmtudagur, 9. jan 2020

Fyrirlestrar vorsins

Það styttist í að dagskrá hádegisfyrirlestra að vori verður kynnt. Fram að því getur fólk glöggvað sig á hádegisfyrirlestrum haustsins, horft á þá fyrirlestra sem það missti af eða rifjað upp atriði í fyrirlestrum sem það mætti á. Hér má sjá þá nær alla. Upptaka eins þeirra mistókst en hljóðupptaka verður sett inn við tækifæri.

mánudagur, 16. des 2019

Tilnefningar til íslensku bókmenntaverðlaunanna

Félag íslenskra bókaútgefenda veitir Íslensku bókmenntaverðlaunin í janúar ár hvert. Eftirfarandi bækur eru tilnefndar í flokki fræðibóka og rita almenns efnis:

Jón Viðar Jónsson
Stjörnur og stórveldi á leiksviðum Reykjavíkur 1925 - 1965
Útgefandi: Skrudda

Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir
Lífgrös og leyndir dómar – Lækningar, töfrar og trú í sögulegu ljósi
Útgefandi: Vaka-Helgafell

Páll Baldvin Baldvinsson
Síldarárin 1867-1969
Útgefandi: JPV útgáfa

Sigríður Kristín Þorgrímsdóttir
Jakobína – saga skálds og konu
Útgefandi: Mál og menning

Unnur Birna Karlsdóttir
Öræfahjörðin – Saga hreindýra á Íslandi
Útgefandi: Sögufélag

Dómnefnd í flokki fræðibóka og rita almenns efnis skipuðu: Árni Sigurðsson, Kolbrún Elfa Sigurðardóttir og Knútur Hafsteinsson sem er formaður nefndar.

fimmtudagur, 12. des 2019

Tilnefningar til Fjöruverðlauna

Tilnefningar til Fjöruverðlaunanna 2020, bókmenntaverðlauna kvenna voru kynntar 3. desember 2019. Eftirfarandi höfundar og bækur hlutu tilnefningar í flokki fræðibóka og rita almenns eðlis.

Öræfahjörðin: Saga hreindýra á Íslandi eftir Unni Birnu Karlsdóttur
Jakobína: Saga skálds og konu eftir Sigríði Kristínu Þorgrímsdóttur
Listin að vefa eftir Ragnheiði Björk Þórsdóttur

Dómnefnd skipuðu Dalrún J. Eygerðardóttir, Sóley Björk Guðmundsdóttir og Þórunn Blöndal. Tilgangur Fjöruverðlaunanna er að stuðla að aukinni kynningu á ritverkum kvenna og hvetja konur í rithöfundastétt til dáða. Einnig eru veitt verðlaun í flokki fagurbókmennta og flokki barna- og unglingabókmennta.

miðvikudagur, 27. nóv 2019

Síðasti hádegisfyrirlestur haustsins: Kirkjuvaldsstefnan og trúarleg orðræða á þjóðveldisöld

Sjöundi og síðasti hádegisfyrirlestur haustsins verður haldinn þriðjudaginn 3. desember. Allir fyrirlestrarnir eru haldnir í samvinnu við Þjóðminjasafn Íslands í fundasal þess og hefjast kl. 12:05. Yfirskrift fyrirlestra haustsins er Trú og Samfélag.

Haraldur Hreinsson flytur fyrirlestur um upphaf kirkjuvaldsstefnunnar eða hinnar gregoríönsku siðbótar á Íslandi með hliðsjón af aðferðum menningarsögu.

Jafnan er litið svo á að Þorlákur Þórhallsson, biskup í Skálholti 1178-1193, hafi verið fyrsti fulltrúi kirkjuvaldsstefnunnar eða hinnar gregoríönsku siðbótar á Íslandi. Þó ekki sé vitað með fullri vissu í hverju nákvæmlega kröfur hans fólust, þá má ljóst vera að hann setti ýmis mál á dagskrá sem komu róti á þá kirkjuskipan sem fyrir var í landinu og stuðluðu að framgangi kirkjuvaldsstefnunnar. Kröfur Þorláks komu þó ekki fram í tómarúmi. Í trúarlegum textum á borð við stólræður og helgisögur sem varðveittir eru í handritum frá því um miðja 12. öld er að finna trúarlega orðræðu í samhljómi við þær kirkjupólitísku kröfur sem gerðar voru af forvígismönnum kirkjuvaldsstefnunnar. Fjallað verður um nokkur slík orðræðustef og athygli beint að samspili þeirra við kirkjupólitíska þróun tímabilsins. Því verður haldið fram að til að greina upphaf kirkjuvaldsstefnunnar sé ekki nóg að notast við hefðbundnar aðferðir persónu- og stofnanasögu heldur sé einnig æskilegt að grípa til aðferða menningarsögu. Af slíkum sjónarhóli má ljóst vera að jarðvegurinn fyrir framgang kirkjuvaldsstefnunnar var lagður strax á fyrri hluta 12. aldar með tilkomu trúarlegra texta á móðurmálinu uppfullum af eldfimum félagspólitískum hugmyndum.

Haraldur Hreinsson hefur lokið prófum í guðfræði frá Háskóla Íslands (2008 og 2009) og meistaraprófi frá Harvard háskóla (2011). Fyrr á þessu ári lauk hann doktorsprófi í sagnfræði frá háskólanum í Münster í Þýskalandi en þar starfaði hann við rannsóknarstofnunina Exzellenzcluster: Religion und Politik. Um þessar mundir vinnur hann að rannsókn styrktri af RANNÍs.

laugardagur, 23. nóv 2019

Lektorsstaða og nýdoktorastyrkir

Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands hefur auglýst stöðu lektors í sagnfræði lausa til umsóknar. Í auglýsingunni kemur fram að lektorsstaðan snýr að kennslu og rannsóknum á sviði erlendrar sögu síðari alda og kennslu í Hagnýtri menningarmiðlun. Umsóknarfrestur er til 6. janúar.

Undir lok síðasta mánaðar auglýsti Háskóli Íslands einnig allt að átta nýdoktorsstyrki til handa þeim sem lokið hafa doktorsprófi einhvern tímann á síðustu sjö árum (frá því í janúar 2014). Umsóknarfrestur um styrkina er til 2. desember.

mánudagur, 11. nóv 2019

Sjötti hádegisfyrirlestur haustsins: Álfatrú, bannhelgi og yfirnáttúra í náttúru

Sjötti fyrirlestur haustsins verður haldinn þriðjudaginn 19. nóvember. Allir fyrirlestrarnir eru haldnir í samvinnu við Þjóðminjasafn Íslands í fundasal þess og hefjast kl. 12:05. Yfirskrift fyrirlestra haustsins er Trú og Samfélag.

Ýmsir bannhelgir staðir hér á landi hafa lítil sem mikil áhrif á umhverfi og landslag sem og umgengni mannsins við þessa vissu staði í náttúrunni. Í erindinu mun þjóðfræðingurinn Bryndís Björgvinsdóttir tengja íslenska hjátrú á álfa og bannhelgi við náttúruvernd, en dæmi er um að hjátrú á vissa bletti leiði beint eða óbeint til þess að við þessum stöðum er ekki hróflað.

Hinn forni átrúnaður á heilagleika landsins hefur verið nokkuð áberandi í fjölmiðlun nýlega, en til að mynda hefur hjátrú á Nýja–Sjálandi leitt til þess að vissir staðir þar á landi njóta nú sömu friðhelgi og mannfólk. Í erindinu mun Bryndís segja frá nokkrum stöðum sem hún hefur rannsakað þar sem bannhelgi ríkir, segja frá samhengi hennar og áhrifum. 

fimmtudagur, 31. okt 2019

Fimmti hádegisfyrirlestur haustsins: Var Tyrkjaránið trúarlegur atburður?

Fimmti fyrirlestur haustsins verður haldinn þriðjudaginn 5. nóvember. Allir fyrirlestrarnir eru haldnir í samvinnu við Þjóðminjasafn Íslands í fundasal þess og hefjast kl. 12:05. Yfirskrift fyrirlestra haustsins er Trú og Samfélag.

Þorsteinn Helgason flytur fyrirlesturinn Var Tyrkjaránið trúarlegur atburður?

Í Tyrkjaráninu 1627 stóðu Íslendingar í fyrsta og eina skipti frammi fyrir ókunnum trúar- og menningarheimi utan kristninnar. Fjögur hundruð manns reyndu þetta á eigin skinni og fjöldi fólks með óbeinum hætti. Atburðirnir vörðuðu alla þjóðina og andleg og veraldleg yfirvöld létu til sín taka.

En hvað var trúarlegt við Tyrkjaránið þegar betur er að gáð? Var herferð af þessu tagi trúarleg, jafnvel heilagt stríð? Var þrælahald sérstaklega tengt íslömskum sið? Hvaða skilning – trúarlegan og veraldlegan – lögðu Íslendingar í herferðina og þá siði og aðstæður sem mættu þeim í Norður-Afríku?

Í þjóðsögunum urðu hellar, skriður, kóngulær og gamlar völvur til bjargar gegn ránsmönnum á Austfjörðum en í herleiðingunni í Algeirsborg bað Ólafur Egilsson „almáttugan guð um góða þolinmæði“ og ekki vanþörf á „því að stór og langvarandi sorg færir sínum herra engin laun utan þau sem vond eru.“ Sum þeirra herleiddu óttuðust þó ekki hinn „mikla sjökórónaða dreka Mahomets“ og urðu eftir í hinni jarðnesku paradís.

Þorsteinn Helgason er dósent emiritus í sagnfræði og sögukennslu við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.

þriðjudagur, 29. okt 2019

Gunnar Karlsson látinn

Gunnar Karlsson sagnfræðingur er látinn, áttatíu ára að aldri. Gunnar hafði mikil áhrif á þróun sagnfræðinnar sem fræðigreinar hérlendis eftir að hann tók til starfa við Háskóla Íslands og var mikilvirkur rithöfundur.

Gunnar lauk kandídatsprófi frá Háskóla Íslands 1970 og doktorsprófi frá sama skóla 1978. Þá þegar var hann tekinn til við kennslu, fyrst við University College í London árin 1974 til 1976 og við Háskóla Íslands frá 1976. Gunnar varð prófessor 1980 og gegndi þeirri stöðu til 2009.

Fjöldi bóka liggur eftir Gunnar. Þeirra á meðal má nefna doktorsritgerð hans Frelsisbaráttu Suður-Þingeyinga og Jón á Gautlöndum en líka Goðmenningu: stöðu og áhrif goðorðsmanna í þjóðveldi Íslands, Ástarsögu Íslendinga að fornu og hluta af bókum og ritröðum eftir marga höfunda, á borð við Sögu Íslands. Síðustu árin vann Gunnar að ritun bókaflokks um miðaldasögu á Íslandi og höfðu þrjú bindi komið út þegar hann lést.

Um rannsóknir Gunnars má meðal annars lesa í nýlegri grein á Vísindavefnum.

Gunnar fæddist í Efstadal í Laugardal 26. september 1939, sonur Karls Jónssonar og Sigþrúðar Guðnadóttur. Eftirlifandi kona hans er Silja Aðalsteinsdóttir. Gunnar eignaðist þrjár dætur og sjö barnabörn.

fimmtudagur, 24. okt 2019

Nýjustu fyrirlestrarnir komnir á vefinn

Haustfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands er rétt rúmlega hálfnuð, fjórir fyrirlestrar af sjö hafa þegar verið haldnir. Fyrirlestrarnir hafa verið vel sóttir og áhugaverðir. Fyrir þau sem misstu af fyrirlestrunum, eða vilja kynna sér efni þeirra betur bendum við á að upptökur af þeim er að finna á Youtube-rás félagsins. Er það vel þess virði að haka við áskrift á þeirri rás til að fá tilkynningar þegar nýjar upptökur birtast þar.


Random image

RSS for entries. RSS for comments.

Powered by WordPress. Valid XHTML & CSS.