Latest entries

mánudagur, 2. maí 2016

Kallað eftir erindum: Nýlegar doktorsrannsóknir um söguleg efni

Sagnfræðingafélag Íslands kallar eftir erindum á hádegisfyrirlestraröð félagsins á haustmisseri 2016. Í þetta sinn verður þema fyrirlestranna nýlegar doktorsrannsóknir um söguleg efni. Kallað er eftir tillögum að erindum frá nýdoktorum sem lokið hafa doktorsgráðu á undanförnum fimm árum og fjalla í rannsókninni um söguleg viðfangsefni með einhverjum hætti, óháð fræðasviði. Fyrirlestrarnir skulu vera frjálsleg kynning á doktorsrannsókninni sjálfri, kenningum sem stuðst var við, aðferðafræði sem beitt var eða niðurstöðum höfundar. Sérstaklega er óskað eftir tillögum frá þeim sem varið hafa doktorsritgerðir við háskóla erlendis.

Tillögur að erindum skal senda á formann Sagnfræðingafélagsins, Vilhelm Vilhelmsson, á netfangið viv13@hi.is. Skilafrestur er til 10. maí næstkomandi.

þriðjudagur, 19. apr 2016

Hádegisfyrirlestur 26. apríl: Félagabylgjan á 19. öld: forsenda fjöldahreyfinga?

Þriðjudaginn 26. apríl heldur Hrafnkell Lárusson síðasta hádegisfyrirlestur Sagnfræðingafélagsins í vor. Fyrirlesturinn kallast „Félagabylgjan á 19. öld: forsenda fjöldahreyfinga?“ Hann hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Fram eftir 19. öld var félagastarf á Íslandi fremur lítið og þátttaka í því ekki almenn. Þeir sem helst drógu vagninn í þeim félögum störfuðu á fyrri hluta 19. aldar voru embættismenn og aðrir háttsettir einstaklingar í samfélaginu. Þrátt fyrir ítrekaðar hvatningar (t.d. af hálfu Jóns Sigurðssonar í Nýjum félagsritum, strax árið 1844) óx félagastarf með þátttöku almennings mjög hægt þar til á síðasta fjórðungi 19. aldar, en þá verða afgerandi skil. Um og uppúr 1880 reis bylgja félaga sem stofnuð voru um hin margvíslegustu efni. Sum þessara félaga urðu síðar hluti skipulagðra fjöldahreyfinga en önnur ekki. Flest félögin störfuðu í litlum einingum, innan einstakra sveita eða héraða. Þessi félög störfuðu á lýðræðislegum grunni, starf þeirra miðaði að því að auðga og bæta samfélagið og þau leituðust við að höfða til almennings og hvetja sem flesta til þátttöku.

Sú þróun sem hér er lýst í örstuttu máli vekur ýmsar spurningar: Hvað olli því að þessi félagabylgja reis – og á þeim tíma sem um ræðir en ekki fyrr? Hvaða hvatar leiddu til þessa og hvaðan komu þeir? Hvers vegna tók íslenskt alþýðufólk, sem upp til hópa hafði takmörkuð lýðræðisleg réttindi (fæstir höfðu kosningarétt eða kjörgengi), að taka þátt í félagastarfi? Var þessi félagabylgja forsenda skipulagðra fjöldahreyfinga sem urðu til um aldamótin 1900 eða hefðu þær orðið til hvort sem er?

Hrafnkell Lárusson er doktorsnemi í sagnfræði við Háskóla Íslands. Doktorsverkefni hans ber yfirskriftina Lýðræði í mótun: viðhorf, iðkun og þátttaka almennings.

þriðjudagur, 5. apr 2016

Hádegisfyrirlestur 12. apríl: Samfélag fyrir alla! Framlag verkalýðshreyfingarinnar til velferðar í íslensku samfélagi

Þriðjudaginn 12. apríl mun Halldór Grönvold halda hádegisfyrirlestur hjá Sagnfræðingafélaginu sem hann kallar „Samfélag fyrir alla! Framlag verkalýðshreyfingarinnar til velferðar í íslensku samfélagi“. Fyrirlestur Halldórs var áður á dagskrá í mars en féll þá niður. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Í fyrirlestrinum mun Halldór leitast við að gera grein fyrir frumkvæði og leiðandi hlutverki Alþýðusambands Íslands og aðildarsamtaka þess í mótun íslenska velferðarsamfélagsins frá stofnun sambandsins fyrir réttum 100 árum til okkar daga. Einkum verður dvalið við tvo þætti í þessari þróun: Annars vegar það sem lítur að sjúkra- slysa-, lífeyris- og atvinnuleysistryggingum og hins vegar baráttu Alþýðusambandsins fyrir mannsæmandi húsnæði fyrir lágtekjufólk, sigrum þess og ósigrum. Einnig verður leitað svara við spurningunni af hverju barátta Alþýðusambandsins hefur verið jafn „pólitísk“ og sagan sýnir, líka eftir að slitið var á tengsl Alþýðusambandsins og Alþýðuflokksins, og hvernig skýringanna er að leita í því stjórnmálakerfi sem hér þróaðist.

Halldór Grönvold er aðstoðarframkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands. Hann hefur BA-gráðu í félagsfræði frá Háskóla Íslands og MA-gráðu í vinnumarkaðsfræðum frá University of Warwick og er áhugamaður um verkalýðs- og samfélagssögu.

þriðjudagur, 22. mar 2016

Hádegisfyrirlestur 29. mars: Fjöldahreyfingar með skýr gildi og virðingu fyrir náttúru

Þriðjudaginn 29. mars heldur Anna Kristjánsdóttir hádegisfyrirlestur hjá Sagnfræðingafélaginu sem hún kallar „Fjöldahreyfingar með skýr gildi og virðingu fyrir náttúru“. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Fjallað er um fjöldahreyfingar með skýr gildi og áherslu, m.a. á náttúru landsins og að virða hana. Til grundvallar liggja skrif bókarinnar Skátafélag - mikilvægt afl í samfélagi, en þar er athygli einnig beint að öðrum félögum sem skátar áttu samskipti og samstarf við undanfarna öld.

Anna Kristjánsdóttir lauk BA-prófi í stærðfræði og sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1967 og varð cand.pæd. í stærðfræði árið 1972. Hún var ráðin lektor í stærðfræði við Kennaraháskóla Íslands árið 1980, síðar dósent í stærðfræði og frá 1991 prófessor í stærðfræðimenntun. Árið 2002 var hún kölluð til starfa í Noregi og starfaði þar næstu árin en frá árinu 2011 hefur hún verið prófessor emerita við Háskóla Íslands og Háskólann í Agder í Noregi. Anna á að baki ýmis störf og skrif alþjóðlega á fræðasviðum og í félagsmálum.

fimmtudagur, 17. mar 2016

Aðalfundur og pallborðsumræður um fólksflutninga í sögulegu ljósi

Aðalfundur Sagnfræðingafélags Íslands verður haldinn fimmtudaginn 31. mars næstkomandi á Mímisbar, Hótel Sögu við Hagatorg í Reykjavík. Fundurinn hefst klukkan 20:00.

Dagskrá:
Venjuleg aðalfundarstörf.


Pallborðsumræður um fólksflutninga í sögulegu ljósi

Að loknum aðalfundi býður félagið upp á pallborðsumræður um flutninga fólks milli landa í sögulegu ljósi. Framsögumenn verða:
- Íris Ellenberger, nýdoktor við sagnfræðistofnun Háskóla Íslands, en hún hefur í rannsóknum sínum fjallað um danska innflytjendur á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar.
- Páll Baldvin Baldvinsson, rithöfundur og gagnrýnandi sem nýverið hlaut viðurkenningu Hagþenkis 2016 fyrir metsölubók sína Stríðsárin 1939-1945.
- Björn Reynir Halldórsson, MA í sagnfræði frá Edinborgarháskóla, en hann hefur rannsakað sögu hælisleitar og hælisleitenda á Íslandi.

Joanna Marcinkowska mun stjórna umræðum, en hún hefur gegnt varaformennsku í Samtökum kvenna af erlendum uppruna og starfar sem ráðgjafi í innflytjendamálum hjá Mannréttindaskrifstofu Reykjavíkur.

Pallborðsumræðurnar eru öllum opnar og hefjast um klukkan 20:30. Allir velkomnir!

þriðjudagur, 8. mar 2016

Hádegisfyrirlestur 15. mars: Frumbýlingsárin

Þriðjudaginn 15. mars heldur Sigurður E. Guðmundsson hádegisfyrirlestur hjá Sagnfræðingafélaginu sem hann kallar „Frumbýlingsárin“. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Í fyrirlestrinum verður fjallað um verkalýðsbaráttuna á tímabilinu 1921-1936 með megináherzlu á Togaravökulögin 1921 og 1928, Slysatryggingarnar 1925, Verkamannabústaðina 1929 og 1935 og Alþýðutryggingarnar 1936. Öll þessi lagasetning hvíldi mjög á herðum þeirra Haraldar Guðmundssonar, Héðins Valdimarssonar og Jóns Baldvinssonar, að ógleymdum Vilmundi Jónssyni. Alþýðuflokkurinn var í fararbroddi fyrir henni, en jafnframt naut hún mikilvægs stuðnings manna úr öðrum þingflokkum, svo sem greint verður frá. Í fyrirlestrinum munu koma fram nokkur mikilvæg efnisatriði, sem ekki hefur áður verið skýrt frá.

Sigurður E. Guðmundsson hefur stundað nám í sagnfræði við Háskóla Íslands frá því að hann fór á eftirlaun í árslok 1998. Að loknu BA-prófi 2002 og MA-prófi 2005 hóf hann nám til doktorsprófs í sagnfræði við HÍ. Ritgerðin er nú fullgerð og verður senn lögð fram til varnar. Býst Sigurður við að verja hana á komandi hausti eða vetri. Heiti hennar er „Öryggi þjóðar frá vöggu til grafar. Þættir úr sögu velferðar 1887 til 1947.“

þriðjudagur, 9. feb 2016

Hádegisfyrirlestur 16. febrúar: „Í þarfir bindindisins“. Góðtemplarastúkur og áhrif mótandi orðræðu. Félagsleg og hugmyndaleg áhrif inn á 20. öld

Þriðjudaginn 16. febrúar heldur Nanna Þorbjörg Lárusdóttir hádegisfyrirlestur hjá Sagnfræðingafélaginu, sem hún nefnir „„Í þarfir bindindisins“. Góðtemplarastúkur og áhrif mótandi orðræðu. Félagsleg og hugmyndaleg áhrif inn á 20. öld“. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Góðtemplarareglan var fyrirferðarmikil í íslensku samfélagi á ofanverðri nítjándu öld og á fyrstu áratugum þeirrar tuttugustu. Stúkur spruttu upp víða um land og starfsemin breiddist út líkt og eldur í sinu. Markmið templara var „útrýming áfengisnautnarinnar“ og meginbaráttumálið aðflutningsbann á áfengi, sem náðist fram með löggjöf árið 1909. Í erindinu er það orðræðan, áhrifamáttur hennar á einstaklinginn og samfélagið sem er í brennidepli í ljósi kenninga um stjórnvaldstækni og lífvald. Fjallað verður um áhrifin af stúkustarfinu og bindindisbaráttunni í félagslegum og hugmyndalegum skilningi: Áhrifin á upphaf íslenskrar verkalýðshreyfingar og líkindin með stúkunum og fyrstu verkalýðsfélögunum, einnig áhrifin af orðræðu stúkubræðra á stúkusystur og réttindabaráttu kvenna, en í stúkum störfuðu konur á yfirlýstum jafnréttisgrundvelli með körlum. Að lokum verður fjallað um orðræðu templara um áfengið sem „eitur“ og samfélagsvá og áhrif hennar á viðhorf Íslendinga til áfengismála inn á tuttugustu öld.

Nanna Þorbjörg Lárusdóttir er sagnfræðingur og starfandi framhaldsskólakennari. Hún lauk meistaraprófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands haustið 2014.

miðvikudagur, 27. jan 2016

Hádegisfyrirlestur 2. febrúar: Vettvangur róttækra vinstri kvenna á fjórða og fimmta áratug tuttugustu aldar

Þriðjudaginn 2. febrúar heldur Ragnheiður Kristjánsdóttir hádegisfyrirlestur hjá Sagnfræðingafélaginu, sem hún nefnir „Vettvangur róttækra vinstri kvenna á fjórða og fimmta áratug tuttugustu aldar“. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Þegar horft er á róttæka vinstri hreyfingu á Íslandi frá sjónarhóli hefðbundinnar stjórnmálasögu blasir við óvenju stór hreyfing (í alþjóðlegu samhengi) undir forystu karla sem sóttu styrk og eldmóð til Sovétríkjanna. Þetta er ekki saga kvenna og fljótt á litið virðist hreyfingin ekki hafa verið sérstaklega hliðholl konum. Engin kona settist á þing fyrir Kommúnistaflokkinn (1930–1938) og ein kona var kjörin á þing fyrir Sósíalistaflokkinn (1938–1968). Þetta var árið 1946 og þingmaðurinn Katrín Thoroddsen. Hún náði ekki endurkjöri í næstu kosningum og í stuttu máli sagt voru fáar konur í forystu róttækrar vinstri hreyfingar á Íslandi, að minnsta kosti framan af.

Í fyrirlestrinum verður fjallað um Kommúnista- og Sósíalistaflokkinn frá sjónarhóli þeirra fjöldamörgu kvenna sem gengu til liðs flokkana á 4. og 5. áratugnum. Færð verða rök fyrir því að róttæk vinstri hreyfing hafi að mörgu leyti verið álitlegur vettvangur fyrir konur sem vildu berjast fyrir auknu jafnrétti kynjanna. Eins og annars staðar meðal evrópskra róttæklinga á þessum árum var þar haldið á loft ýmsum feminískum hugmyndum og stefnumálum. En það flækti málin að samhliða róttækninni þrifust innan hreyfingarinnar hefðbundnar staðalímyndir karla og kvenna. Það átti svo aftur sinn þátt í því að róttækar vinstri konur sóttu sér liðstyrk inn í þverpólitíska kvenréttindahreyfinguna.

Ragnheiður Kristjánsdóttir er dósent í sagnfræði við Háskóla Íslands. Hún hefur rannsakað þjóðernisstefnu, lýðræði og vinstri stjórnmál og vinnur nú að rannsóknarverkefni um stjórnmálaþátttöku íslenskra kvenna í kjölfar kosningaréttar.

þriðjudagur, 19. jan 2016

Hlaðvarp: Helgi Skúli Kjartansson: Samvinnuhreyfing og samvinnuhugsjón

þriðjudagur, 12. jan 2016

Hádegisfyrirlestur 19. janúar: Samvinnuhreyfing og samvinnuhugsjón

Hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands á vormisseri 2016 er helguð félagshreyfingum. Það er Helgi Skúli Kjartansson sem ríður á vaðið með fyrirlesturinn „Samvinnuhreyfing og samvinnuhugsjón“ þriðjudaginn 19. janúar. Fyrirlesturinn hefst kl. 12:05 og fer fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands en hádegisfyrirlestraröðin er skipulögð í samvinnu við Þjóðminjasafnið.

Samvinnuhugsjónin, sem markaði starfsreglur og sjálfsvitund einnar öflugustu fjöldahreyfingar á Íslandi, var undin af ólíkum þáttum – samábyrgð, sannvirði o.s.frv. – sem breyttust nokkuð milli tímabila og gátu fengið ólíkt pólitískt inntak. Helgi Skúli Kjartansson er sagnfræðingur og prófessor við Menntavísindasvið HÍ. Kringum 1980 vann hann að rannsókn á sögu samvinnuhreyfingarinnar á Íslandi og hann er aðalhöfundur ritgerðasafnsins Samvinnuhreyfingin í sögu Íslands sem út kom árið 2003.


This page

Um félagið

Sagnfræðingafélag Íslands er fagfélag íslenskra sagnfræðinga. Sem slíkt er það vettvangur fyrir umræður um sérfagleg málefni, en jafnframt vill það stuðla að þverfaglegum rökræðum um vísindi og fræði almennt. Félagið stendur reglulega fyrir opnum félagsfundum, ráðstefnum, og ýmsum fagtengdum fundum.

Póstfang félagsins er:
Sagnfræðingafélag Íslands
ReykjavíkurAkademían
Þórunnartún 2
IS-105 Reykjavík

Einnig má hafa samband við Vilhelm Vilhelmsson, formann Sagnfræðingafélagsins, í gegnum tölvupóstfangið vilhelmv@hi.is

About the Association

The Icelandic Association of Historians can be contacted through Vilhelm Vilhelmsson: vilhelmv@hi.is.

Search this page


Gammabrekka

Við minnum á póstlista sagnfræðinga. Þar fara daglega fram líflegar umræður um spennandi málefni.

Skráðu þig á Gammabrekku.

Random image

Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins

19. janúar
Helgi Skúli Kjartansson: Samvinnuhreyfing og samvinnuhugsjón

2. febrúar
Ragnheiður Kristjánsdóttir: Vettvangur íslenskra vinstri kvenna á millistríðsárunum

16. febrúar
Nanna Þorbjörg Lárusdóttir: „Í þarfir bindindisins“. Góðtemplarastúkur og áhrif mótandi orðræðu. Félagsleg og hugmyndaleg áhrif inn á 20. öld

1. mars
Halldór Grönvold: Samfélag fyrir alla! Framlag verkalýðshreyfingarinnar til velferðar í íslensku samfélagi - FRESTAÐ TIL 12. APRÍL

15. mars
Sigurður E. Guðmundsson: Frumbýlingsárin

29. mars
Anna Kristjánsdóttir: Fjöldahreyfingar með skýr gildi og virðingu fyrir náttúru

12. apríl
Halldór Grönvold: Samfélag fyrir alla! Framlag verkalýðshreyfingarinnar til velferðar í íslensku samfélagi

26. apríl
Hrafnkell Lárusson: Félagabylgjan á 19. öld: forsenda fjöldahreyfinga?

Allir fyrirlestrar eru haldnir í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands, hefjast klukkan 12:05 og lýkur klukkan 13:00


RSS for entries. RSS for comments.

Powered by WordPress. Valid XHTML & CSS.

Fótur

Sagnfræðingafélag Íslands - Sími: 866-3131 - Tölvupóstur: viv13[hjá]hi.is