Nýjustu færslur

Á morgun, þriðjudaginn 9. apríl, verður lokafyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands en á vormisseri er yfirskrift fyrirlestraraðarinnar Hvað er sögulegur skáldskapur?

Að þessu sinni flytur Guðrún Harðardóttir, sérfræðingur í byggingarsögu hjá Þjóðminjasafni Íslands, erindið: „Skáldað í byggingararfinn?“

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands og hefst klukkan 12:05

Abstract:

Íslendingar hafa verið iðnir við að reisa tilgátuhús á undanförnum árum. Í fyrirlestrinum verður gerð tilraun til kortlagningar á tilgátuteikningum og tilgátuhúsum hér á landi. Skyggnst verður inn í sumar teikninganna og vafinn sem höfundar þeirra setja fram er dreginn upp á yfirborðið til mótvægis við þá tilhneigingu tilgátuteikninga að verða frekar að sannleika í hugum fólks en annar sögulegur skáldskapur. Þá verður einnig skoðað í hvaða samhengi tilgátuteikningar eru gerðar og tilgátubyggingar reistar.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,

Vilhelm Vilhelmsson

Næstkomandi þriðjudag, þann 12. mars, verður 10. fyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands en á vormisseri er yfirskrift fyrirlestraraðarinnar Hvað er sögulegur skáldskapur?

Að þessu sinni flytur Þórunn Erlu Valdimarsdóttir sagnfræðingur og rithöfundur fyrirlesturinn „Af landamærahéruðum Clio og skáldgyðjanna“.

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands og hefst klukkan 12:05

Abstract:

Af landamærahéruðum Clio og skáldgyðjanna

Höfundur talar út frá eigin reynslu, en hann hefur haft  sagnfræði og skriftir að atvinnu síðan 1984 og skrifað á þriðja tug bóka.  Hann fjallar um Codex ethicus sagnfræðingafélagsins og afstöðu  sagnfræðingsins til sögulegs skáldskapar. Að vera sagnfræðingur gerir slíkum  ókleift að skrifa sögulegan skáldskap, nema persónur séu skáldaðar.  Sagnfræðingur sem skrifar sögulegan skáldskap verður að gjörþekkja  tímabilið, málfarið og hversdagssöguna til að geta gert sig „sekan‟ um  slíkt. Siðferðisreglurnar verða hverjum skikkanlegum sagnfræðingi svo  inngrónar. Á vissan hátt má því líta á það sem bæklun skálds að vera  sagnfræðingur. Höfundur lýsir sagnfræðiskólum sem hafa haft áhrif á skrif hans, og  bendir á hvernig gera má kórrétta sagnfræði lifandi, skemmtilega og allt að  því skáldlega með því að vanda stílinn og nýta heimildir hversdagssögunnar.  Góður stíll og vekjandi er ekkert síður tæki sagnfræðingsins en skáldsins.  Hann fjallar um áhrif hinna ólíku skóla á skrif sín, um hin ólíku form  sagnfræðinnar, um einkenni skáldskapar og bastarðana skáldævisögu og  skáldættarsögu.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,

Vilhelm Vilhelmsson

verður haldinn

fimmtudaginn 14. mars kl. 19:00

 í sal ReykjavíkurAkademíunnar, Hringbraut 121, 4. hæð.

Dagskrá fundarins má finna hér: Sagnfr._adalfundarbod_2013

Að loknum aðalfundartörfum mun dr. Arndís S. Árnadóttir flytja erindi er nefnist „Barátta módernistanna við skrautið“.

 Boðið verður upp á léttar veitingar í lok fundar.

Næstkomandi þriðjudag, þann 12. febrúar, verður 9. fyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands en á vormisseri er yfirskrift fyrirlestraraðarinnar Hvað er sögulegur skáldskapur?

Að þessu sinni flytur Dagný Kristjánsdóttir prófessor í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands erindið „Saga handa börnum“.

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands og hefst klukkan 12:05

Abstract:

Höfum við ekki öll lesið sögulegar skáldsögur fyrir börn og unglinga? Ef til vill kviknaði áhugi okkar á sögu fyrst við lestur slíkra bóka. Þær tilheyra sérstakri bókmenntagrein innan barna- og unglingabóka og skilja sig frá fullorðinsbókum á sama flókna hátt og þær. Í fyrirlestrinum verður fjallað um einkenni þessara sagna og efnistök, blómaskeið og kuldatímabil bókmenntagreinarinnar og framtíðarmöguleika hennar.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,

Vilhelm Vilhelmsson

Þann 25. janúar sl. kvað Persónuvernd upp úrskurð í máli nr. 2011/766, þar sem Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni var óheimilt að miðla upplýsingum úr félagatali Kommúnistaflokks Íslands frá 1930-1938, að því marki sem upplýsingarnar höfðu ekki náð áttatíu ára aldri. Úrskurðurinn kemur sér illa við starfshætti sagnfræðinga og aðra fræðimenn, sérstaklega þá 12 fræðimenn sem nýtt höfðu sér félagatalið til rannsókna áður en úrskurðurinn féll.  Að mati stjórnar Sagnfræðingafélags Íslands felur úrskurðurinn í sér óþarflega stranga túlkun á viðkomandi löggjöf og undirstrikar þær ógöngur sem upplýsinga- og persónuverndarlöggjöf eru komnar í með tilliti til rannsókna fræðimanna.

Kjartan Ólafsson, fyrrverandi alþingismaður og ritstjóri, afhenti Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni umrædd gögn árið 2005 í þeim tilgangi að gögnin yrðu nýtt til rannsókna og setti hann engar kvaðir eða takmarkanir á notkun þeirra. Þann 29. júní 2011 voru aðgengismál þessara gagna tekin til umræðu af fulltrúum Persónuverndar og Landsbókasafns Íslands, að frumkvæði þeirra síðarnefndu. Átján mánuðum síðar kemst Persónuvernd loks að ofangreindri niðurstöðu. Ekki er fyllilega ljóst hvers vegna þetta mál var tekið upp né heldur hvers vegna það gerðist jafn seint og raun ber vitni.

Stjórn Sagnfræðingafélags Íslands mótmælir harðlega þeim seinagangi sem verið hefur á málinu, enda skapar úrskurðurinn margs konar lagalega óvissu fyrir þá sagnfræðinga sem þegar hafa nýtt sér gögnin til rannsókna, en samkvæmt Landsbókasafni Íslands hafa 12 manns rannsakað gögnin frá árinu 2005. Þannig er með öllu óljóst í kjölfar áðurnefnds úrskurðar hvort viðkomandi fræðimönnum sé leyfilegt að birta niðurstöður athugana sinna eða hvort þeir fái áframhaldandi aðgang að þessum gögnum. Þá orkar það tvímælis að nú skuli teknar upp aðgangstakmarkanir að gögnum sem hafa verið öllum aðgengileg í átta ár og munu opnast aftur að fáeinum árum liðnum.

Ennfremur gerir stjórn Sagnfræðingafélag Íslands athugasemdir við túlkun Persónuverndar á þeim lagaákvæðum sem vísað er til í úrskurðinum. Þannig er vísað til upplýsingalaga nr. 50/1996 varðandi afmörkun efnis og takmörkun á aðgengi að viðkomandi gögnum til áttatíu ára, jafnvel þótt þau lög eigi eingöngu við um gögn sem eiga uppruna sinn að rekja til stjórnvalds, en ekki gögn frá einkaaðilum, líkt og Persónuvernd gerir þó grein fyrir í rökstuðningi sínum. Þá vísar Persónuvernd til reglna 712/2008 um tilkynningaskyldu og leyfisskyldu að sækja þurfi um leyfi til notkunar á gögnum til Persónuverndar ef ekki er hægt að leita til viðkomandi einstaklings. Vandséð er hvernig slík leyfisveiting á að virka í framkvæmd varðandi þessi tilteknu gögn. Loks kveður Persónuvernd upp úrskurð sinn í samræmi við lög nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga, en tengir rökstuðning sinn á afar ótrúverðugan hátt við upplýsingalög, til að miða lokun gagnanna við 80 ár. Sú tengin felst einkum í mati Persónuverndar á hlutverki Landsbókasafns Íslands, sem sé að varðveita menningararf þjóðarinnar, þrátt fyrir að hlutverk safnsins sé mun margþættara en það, s.s. að vinna að söfnun og rannsóknum á íslenskum handritum.

Í ljósi þessa harmar stjórn Sagnfræðingafélags Íslands úrskurð persónuverndar og telur ástæðu til að óttast um fordæmisgildi hans. Hætt er við að sagnfræðingar megi eiga von á að meirihluti þeirra einkaskjala sem séu yngri en áttatíu ára muni nú verða háð leyfisskyldum aðgangstakmörkunum af hálfu Persónuverndar. Slík gögn eru gjarnan þess eðlis að erfitt er að segja til um fyrirfram hvert innihald þeirra sé og þá hvort þau innihaldi viðkvæmar persónuupplýsingar. Í því samhengi má nefna bréfasöfn og dagbækur, félagatöl ýmissa félagasamtaka sem og fundargerðarbækur. Slík þróun myndi verulega aftra rannsóknum á sögu síðustu áttatíu ára og þar með verða fjölda sagnfræðinga fjötur um fót við störf sín.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,

Vilhelm Vilhelmsson

formaður

Bókafundur Sagnfræðingafélagsins, Sögufélags og ReykjavíkurAkademíunnar verður haldinn fimmtudaginn 7. febrúar kl. 20:00 í húsakynnum ReykavíkurAkademíunnar, Hringbraut 121 4. hæð 101 Reykjavík.

 Tekin verða fyrir eftirfarandi verk:

 Pater Jón Sveinsson 

Höfundur: Gunnar F. Guðmundsson

Gagnrýnandi: Helga Birgisdóttir

 Upp með fánann!

Höfundur: Gunnar Þór Bjarnason

Gagnrýnandi: Ragnheiður Kristjánsdóttir

Sagan af klaustrinu á Skriðu

Höfundur: Steinunn Kristjánsdóttir

Gagnrýnandi: Hjalti Hugason

Örlagaborgin

Höfundur: Einar Már Jónsson

Gagnrýnandi: Vilhelm Vilhelmsson

 Fundarstjóri er Margrét Gestsdóttir.

Allir velkomnir

Kæru félagar,

Næstkomandi þriðjudag, þann 29. janúar, verður 8. fyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands en á vormisseri er yfirskrift fyrirlestraraðarinnar Hvað er sögulegur skáldskapur?

Guðni Th. Jóhannesson nýráðinn lektor í sagnfræði við Háskóla Íslands mun að þessu sinni flytja fyrirlesturinn „Hvað ef? Íslandssagan sem gæti hafa gerst.“

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands og hefst klukkan 12:05.

Abstract:
Fólk hefur lengi velt því fyrir sér sem gæti hafa gerst í mannkynssögunni en gerðist ekki. Hvað hefði gerst ef Persar hefðu lagt Grikkland undir sig í fornöld? Hvað ef suðurríkin hefðu haft betur í bandarísku borgarstyrjöldinni? Hvað ef Hitler hefði fallið í fyrri heimsstyrjöldinni? Vissulega getur verið gaman að velta fyrir sér spurningum af þessu tagi en hafa þær eitthvert gildi í sagnfræði? Í erindinu verður komist að þeirri niðurstöðu að því megi hiklaust svara játandi. Hugleiðingar um það sem gæti hafa gerst hjálpa okkur til að skilja betur hvers vegna svo fór sem fór hverju sinni; hvað var nær óumflýjanlegt og hvað var eingöngu háð tilviljunum og duttlungum örlaganna. Nefnd verða nokkur dæmi úr Íslandssögunni þessu til stuðnings, allt frá þjóðveldi norrænna manna í Vesturheimi fyrir þúsund árum til þýsks hernáms í seinna stríði og bankahruns sem aldrei varð á okkar dögum.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,
Vilhelm Vilhelmsson

Kæru félagar,

Næstkomandi þriðjudag, þann 15. janúar, hefst hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands á ný eftir stutt hlé yfir hátíðirnar. Á vormisseri er yfirskrift fyrirlestraraðarinnar Hvað er sögulegur skáldskapur?

Hólmfríður Garðarsdóttir prófessor í spænsku við Háskóla Íslands ríður á vaðið að þessu sinni með erindi sínu: „Uppgjör við fortíðina – Nýja sögulega skáldsagan í Rómönsku Ameríku“.

Fyrirlesturinn er að venju haldinn í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands og hefst klukkan 12:05 og stendur til klukkan 13:00

Abstract:

Það sem kallað hefur verið nýja sögulega skáldsagan ["la nueva novela histórica"] í Rómönsku Ameríku vísar til bókmenntategundar sem einnig mætti kalla „uppgjörs“ bókmenntir. Vísað er til skáldsagnatexta þar sem sjónum er beint að sögulegum atburðum síðari hluta tuttugustu aldar og í stað hlutlausra lýsinga á því sem þá gerðist eru persónur skáldverkanna nýttar til að tjá og túlka umrædda viðburði. Oftar en ekki er gagnrýnu sjónarhorni beitt við greiningu á valdatíð herforingjastjórna álfunnar á 7. og 8. áratug síðustu aldar og borgarastyrjöldum Mið-Ameríkuríkja undir lok hennar. Orð dr. Jorge Panesi, sviðsforseta Buenos Aires-háskóla, um að bókmenntir séu annað skráningarform sögunnar ["el otro archivo de la historia"], hafa blásið nýju lífi í umræðuna um hlutverk bókmennta við skrásetningu og endurritun sögunnar.

Fyrir hönd Sagnfræðingafélags Íslands,

Vilhelm Vilhelmsson

Næstkomandi þriðjudag, þann 4. desember, verður síðasti hádegisfyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands undir yfirskriftinni Hvað er fátækt? Að þessu sinni mun Gísli Gunnarsson sagnfræðingur og prófessor emeritus við Háskóla Íslands flytja erindið „Fátækt á Íslandi í aldanna rás“.

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands og hefst stundvíslega klukkan 12:05 og lýkur klukkan 13:00.

Efnislýsing:

Almenn skilgreining: Sá/sú er fátæk(ur) sem ekki getur byggt lífsafkomu sína og afkomenda sinna með eigin vinnu eða eigin fé eða lögboðnum styrkjum. Með lífsafkomu er átt við þær lágmarkskröfur sem gerðar eru í samfélaginu hverju sinni til sómasamlegs lífsframfæris. Þessi skilgreining er afstæð í tíma þar sem mjög ólikar kröfur hafa verið gerðar hverju sinni um sómasamlegt lifsframfæri og er jafnvel misjöfn meðal fólks sem lifir samtímis.

Rætt verður um fátækt fyrr á tímum þegar fyrst og fremst voru gerðar kröfur til fæðis og skæðis og umfang ófrjáls einlífis vinnuhjúa var  besti mælikvarðinn á mat samfélagsins á því hvort ungt fólk gæti alið önn fyrir afkomendum. Síðan verður lesið úr talnaefni í hverju fólst neysla fólks á mismunandi tímum í nútímasamfélagi landsins, m.a. til að lýsa breytileikanum í neyslusamsetningu þjóðarinnar (eftir síbreytilegum vísitölugrunni) og undirstrika enn þá frekar afstæðni hugtaksons fátækt.

Næstkomandi þriðjudag, þann 20. nóvember, verður sjötti hádegisfyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands undir yfirskriftinni Hvað er fátækt? Að þessu sinni mun Magnús Sveinn Helgason sagnfræðingur flytja erindið „Íslenska neyslusamfélagið. Úr neysluæði í kreppu“.

Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands og hefst stundvíslega klukkan 12:05 og lýkur klukkan 13:00.