Latest entries

fimmtudagur, 21. feb 2019

Hlaðvarp/myndband: Arnór Gunnar Gunnarsson: calia, Ginsburg og Keflavíkurstöðin. Rainbow Navigation-málið fyrir bandarískum dómstólum 1985-1991

miðvikudagur, 13. feb 2019

Hádegisfyrirlestur 26. febrúar: Galdra- og brennudómar. Réttarfar Íslendinga á 17. öld

Þriðjudaginn 26. febrúar flytur Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir hádegisfyrirlesturinn „Galdra- og brennudómar. Réttarfar Íslendinga á 17. öld“. Fyrirlesturinn hefst klukkan 12:05 og fer fram í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Sagnfræðingafélag Íslands skipuleggur hádegisfyrirlesturinn í samvinnu við Þjóðminjasafnið en hann er hluti af fyrirlestraröð félagsins, sem þetta misserið hefur yfirskriftina „Saga réttarfars og refsinga“.

Á sautjándu öld komu upp 152 galdramál á Íslandi sem leiddu til brennudóma yfir 25 einstaklingum. Var flestum dómunum fullnægt, þar af ríflega helmingi í héraði. Hefur sú réttarframkvæmd vakið spurningar í ljósi konungsbréfs sem gefið var út árið 1576 en virðist hafa farið fyrir ofan garð og neðan hjá íslenskum dómstólum lengi vel. Er svo að sjá sem Íslendingar hafi ekki þekkt vel sína eigin löggjöf eða þær tilskipanir sem hingað bárust með konungsbréfum um það hvernig haga skyldi málsmeðferð í "lífs og æru sökum". Í fyrirlestrinum verður fjallað nánar um réttarframkvæmd þessa tíma í ljósi valinna galdramála sem tekin verða til greiningar og málsástæður þeirra og lagarök rakin.

Ólína Kjerúlf Þorvarðardóttir lauk doktorsprófi í íslenskum bókmenntum og þjóðfræði frá Háskóla Íslands með ritgerð sinni Brennuöldin. Galdur og galdramál í málskjölum og munnmælum (Háskólaútgáfan 2000). Hún hefur starfað sem frétta- og fjölmiðlamaður, háskólakennari og bókmenntagagnrýnandi auk starfa borgarfulltrúa í Reykjavík, skólameistara á Ísafirði og alþingismanns. Eftir Ólínu liggja fimm útgefnar bækur. Ritsmíðar hennar eru fræði og skáldskapur, þýðingar og kennsluefni auk fjölmargra fyrirlestra og tímaritsgreina.

þriðjudagur, 5. feb 2019

Hádegisfyrirlestur 12. febrúar: Einfaldur þolandi flókins og forns dómskerfis? Arfleifð skammar og útþynning ábyrgðar við úrlausn Guðmundar- og Geirfinnsmála í samtímanum

Þriðjudaginn 12. febrúar flytur Tryggvi Rúnar Brynjarsson hádegisfyrirlesturinn „Einfaldur þolandi flókins og forns dómskerfis? Arfleifð skammar og útþynning ábyrgðar við úrlausn Guðmundar- og Geirfinnsmála í samtímanum“ í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Sagnfræðingafélag Íslands skipuleggur hádegisfyrirlesturinn í samvinnu við Þjóðminjasafnið en hann er hluti af fyrirlestraröð félagsins, sem þetta misserið hefur yfirskriftina „Saga réttarfars og refsinga“.

Í fyrirlestrinum verður rýnt í yfirstandandi uppgjör Guðmundar- og Geirfinnsmála eins og það hefur birst í opinberum skýrslum, greinargerðum og úrskurðum síðastliðins áratugs. Sérstök áhersla og umræða verður um sýn hinna ýmsu (mestanpart löglærðra) leikenda samtímans á þeim sögulegu atburðum og persónum sem málin snerta.

Við flutning málanna fyrir Hæstarétti í september síðastliðnum voru efnisleg átök og álitamál í sýnilegu lágmarki og kröfðust bæði ákæruvaldið og verjendur dómþola sömu niðurstöðu. Leiðin að sýknu var þó fjarri því átakalaus. Eitt þeirra atriða sem tekist var á um – og er í raun enn óuppgert – snýr að spurningunni um ábyrgð sjálfra dómþolanna á hinum röngu dómum, einkum á því að hafa gefið óáreiðanlega framburði og/eða játað falskt á upphafs­stigum lögreglu­rannsókn­ar­innar. Eiga ástæðurnar fyrir því meðal annars að hafa legið í meintum andlegum og jafnvel vitsmunalegum veikleikum þessara einstaklinga. Á móti hafa vissulega komið fram sjónarmið um hina ýmsu bresti dómskerfis þessa tíma, en þeim hefur hinsvegar iðulega verið lýst sem ópersónubundnum og þeir tengdir tilteknum kerfislægum göllum og úreltum viðmiðum í yfirheyrslutækni.

Tilgáta fyrirlesara er að þetta áherslumisræmi sé fyrst og fremst til marks um undirliggjandi og gegnumgangandi mismunun á grundvelli félagslegrar stöðu og valds. Það sýni hvernig þeir sem hafa æðri stöðu í samfélaginu geta notið verndar sinnar persónu og mannhelgi – þó látnir séu þeir flestir – á meðan hinir valdaminni – sem einnig eru sumir hverjir látnir – eru á sama tíma beraðir fyrir hvassri sálgreiningu og opinberri afhjúpun þeirra meintu persónulegu veikleika. Á grundvelli þessarar tilgátu vakna upp spurningum sem eru í senn lagalegar, söguspekilegar og – vegna sambands fyrirlesara við einn fyrrum dómþolann – persónulegar. Markmiðið er að benda á hliðar hins sögulega uppgjörs sem hefðu betur mátt fara, en jafnframt skoða hvort ennþá sé tækifæri til að takast á við einhverjar af þessum óuppgerðu hliðum málanna.

Tryggvi Rúnar Brynjarsson lauk BA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2015 og MA-prófi í sagnfræði frá Háskólanum í Bresku Kólumbíu árið 2017. Hann er dóttursonur Tryggva Rúnars Leifssonar, fyrrum dómþola í Guðmundar- og Geirfinnsmálum.

mánudagur, 4. feb 2019

Málþing til heiðurs Helga Skúla Kjartanssyni

Helgi Skúli Kjartansson verður sjötugur á næstu dögum. Í tilefni af afmælinu hafa nokkrir vinir hans blásið til málþings honum til heiðurs. Málþingið verður hinn 8. febrúar næstkomandi og hefst klukkan 15.00 í fyrirlestrarsal Skriðu á Menntavísindasviði (hús gamla Kennaraháskólans við Stakkahlíð).

Dagskrána er að finna hér

Utangarðsfólk á átjándu öld. Málþing og 25 ára afmæli Félags um átjándu aldar fræði

Félag um átjándu aldar fræði heldur málþing undir yfirskriftinni Utangarðsfólk á átjándu öld í Þjóðarbókhlöðu, fyrirlestrasal á 2. hæð, laugardaginn 9. febrúar 2019. Málþingið hefst kl. 13:30 og því lýkur eigi síðar en kl. 16:45. Nánari upplýsingar hér: Utangarðsfólk á átjándu öld

mánudagur, 28. jan 2019

Tilnefningar til Viðurkenningar Hagþenkis

Nýverið voru kynntar tilnefningar til Viðurkenningar Hagþenkis, félags höfunda fræðirita og kennslugagna. Verðlaunin hafa verið veitt árlega í yfir þrjá áratugi fyrir framúrskarandi fræðirit, námsgögn eða aðra miðlun fræðilegs efnis til almennings. Tíu bækur eru tilnefndar ár hvert og hlýtur ein þeirra Viðurkenningu Hagþenkis við hátíðlega athöfn í mars. Sagnfræðingar eru hlutskarpir að þessu sinni en tilnefndir eru:

Árni Daníel Júlíusson, fyrir bókina Af hverju strái. Saga af byggð, grasi og bændum 1300–1700. Sagnfræðistofnun Háskóla Íslands og Háskólaútgáfan gefur út. Umsögn viðurkenningarráðs: „Vönduð sagnfræðirannsókn og frumleg framsetning býður lesandanum í spennandi tímaferðalag aftur til lítt þekktra alda Íslandssögunnar.“

Axel Kristinsson, fyrir bókina Hnignun, hvaða hnignun? Goðsögnin um niðurlægingartímabilið í sögu Íslands. Sögufélag gefur út. Umsögn viðurkenningarráðs: „Ögrandi söguskoðun og eftirtektarverður frásagnarstíll höfundar mynda öfluga heild.“

Bára Baldursdóttir og Þorgerður H. Þorvaldsdóttir, fyrir bókina Krullað og klippt. Aldarsaga háriðna á Íslandi. Hið íslenska bókmenntafélag gefur út. Umsögn viðurkenningarráðs: „Faglega fléttað verk byggt á hárfínni heimildavinnu um sögu starfsgreinar þar sem sjónum er ekki síst beint að ólíkri kynjamenningu.“

Kristín Svava Tómasdóttir, fyrir bókina Stund klámsins. Klám á Íslandi á tímum kynlífsbyltingarinnar. Sögufélag gefur út. Umsögn viðurkenningarráðs: „Brautryðjandaverk um sögu kláms og kynverundar á Íslandi sem byggir á afhjúpandi rannsóknum á vandmeðförnu efni.“

Sverrir Jakobsson, fyrir bókina Kristur. Saga hugmyndar. Hið íslenska bókmenntafélag gefur út. Umsögn viðurkenningarráðs: „Fróðleg og sannfærandi framsetning á því hvernig hugmyndir manna um Krist þróuðust og breyttust gegnum aldirnar í meðförum þeirra sem á hann trúðu.“

mánudagur, 21. jan 2019

Hádegisfyrirlestur 29. janúar: Voveiflegur dauðdagi Kristínar Sigurðardóttur vinnukonu árið 1756

Þriðjudaginn 29. janúar flytur Þórunn Guðmundsdóttir hádegisfyrirlesturinn „Voveiflegur dauðdagi Kristínar Sigurðardóttur vinnukonu árið 1756“ í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Sagnfræðingafélag Íslands skipuleggur hádegisfyrirlesturinn í samvinnu við Þjóðminjasafnið en hann er hluti af fyrirlestraröð félagsins, sem þetta misserið hefur yfirskriftina „Saga réttarfars og refsinga“.

Sagnfræðingar og aðrir sem vilja skoða lífsferil einstaklinga á 18. öld út frá því sem skráð er í opinberar samtímaheimildir verða fljótt varir við heimildaskort, sérstaklega hvað varðar fólk sem fæddist um og fyrir miðja 18. öld. Ekkert heildstætt manntal var tekið milli 1703 og 1801 og mikið vantar inn í safn kirkjubóka, þ.e. prestsþjónustubóka og sóknarmannatala, á fyrri hluta 18. aldar og fram til ársins 1784. Óvíst er hvort þær kirkjubækur sem vantar hafi verið skráðar en í skráningum presta í kirkjubækur er að finna samtímaupplýsingar um lífshlaup einstaklinga. Aðrar heimildir þar sem hægt er að nálgast samtímaheimildir um lífshlaup fólks eru dómabækur. Þar er að finna nöfn þeirra sem komust í kast við lögin á þessum tíma, voru aðilar máls eða voru kallaðir fyrir sem vitni, og ýmsar upplýsingar aðrar.

Í fyrirlestrinum verður fjallað um mál sem er að finna í dómabók Dalasýslu og var höfðað þegar lík Kristínar Sigurðardóttur fannst við Sámsstaðaá sumarið 1756. Þetta sumar hvarf Kristín, ógift og vanfær vinnukona, frá heimili sínu í Laxárdal í Dalasýslu. Næsta dag var farið að svipast um eftir henni og fannst hún látin við Sámsstaðaá. Áverkar voru á líkinu og ásigkomulag þess svo undarlegt að ástæða þótti til að rannsaka andlátið frekar. Magnús Ketilsson, sýslumaður Dalamanna, kallaði líkskoðunarmenn á sinn fund og fékk þau svör frá þeim að andlátið hefði ekki borið að með eðlilegum hætti. Magnús hóf þá rannsókn sem stóð með hléum í nokkra mánuði. Konur og karlar sem þekktu þá látnu, aðstæður hennar og lífsferil, voru kölluð til yfirheyrslu og þau sem ekki áttu heimangengt sendu skriflegar upplýsingar. Rannsóknin snerist um að finna þann sem hafði verið valdur að dauða Kristínar en inn í rannsóknina fléttaðist líka leitin að föður þess barns sem Kristín gekk með þegar hún lést. Tæpu ári síðar, vorið 1757, féll svo dómur í málinu.

Þórunn Guðmundsdóttir lauk MA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2003. Hún starfaði við 18. aldar fjölskyldurannsóknir við Íslendingabók hjá Íslenskri erfðagreiningu frá 1999 til 2006 og hjá mannfjöldadeild Hagstofu Íslands frá 2006 til 2009. Frá 2009 hefur Þórunn starfað á Þjóðskjalasafni Íslands.

fimmtudagur, 10. jan 2019

Hlaðvarp/myndband: Vilborg Auður Ísleifsdóttir: Manngerðar hörmungar á 16. öld. Dýrt er drottins orðið

Hlaðvarp/myndband: Ásta Kristín Benediktsdóttir og Hafdís Erla Hafsteinsdóttir: Mesti óvinur mannkyns, hórsótt eða eyðni? Orðræður um HIV á Íslandi

miðvikudagur, 9. jan 2019

Hádegisfyrirlestur 15. janúar: Scalia, Ginsburg og Keflavíkurstöðin. Rainbow Navigation-málið fyrir bandarískum dómstólum 1985-1991

Þriðjudaginn 15. janúar flytur Arnór Gunnar Gunnarsson hádegisfyrirlesturinn „Scalia, Ginsburg og Keflavíkurstöðin. Rainbow Navigation-málið fyrir bandarískum dómstólum 1985-1991“. Fyrirlesturinn hefst klukkan 12:05 og fer fram í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Þetta er fyrsta erindi vormisseris í röð fyrirlestra sem Sagnfræðingafélag Íslands skipuleggur í samvinnu við Þjóðminjasafnið, en þema þessa vors er réttarfar og refsingar.

Um miðjan 9. áratuginn steig fram bandarískt fyrirtæki, Rainbow Navigation, sem tók óvænt að sér vöruflutninga fyrir Bandaríkjaher á Íslandi. Íslenskum skipafyrirtækjum var ekki skemmt enda höfðu þau séð um flutningana fram að þessu. Að kröfu íslenskra stjórnvalda reyndi ríkisstjórn Ronalds Reagan að koma flutningunum aftur til íslenskra fyrirtækja en það reyndist þrautin þyngri þar sem bandarísk fyrirtæki höfðu forgang lögum samkvæmt.

Í kjölfarið urðu tvö dómsmál vestra sem höfðu mikil áhrif deiluna. Í fyrra dómsmálinu (1985-1986) voru tilraunir Bandaríkjastjórnar til að beita undanþáguákvæði dæmdar ólöglegar og Rainbow Navigation hélt flutningunum um sinn. Löndin leiddu málið til lykta með milliríkjasamningi seinna á árinu 1986 en fljótlega var framkvæmd samningsins kærð og úr varð seinna meiri háttar dómsmálið vegna vöruflutninganna (1988-1991). Í þetta skiptið varð niðurstaðan íslensku fyrirtækjunum hagstæð. Dómarar í málunum (sem voru m.a. Antonin Scalia, Ken Starr og Ruth Bader Ginsburg) áttu þannig eftir að hafa umtalsverð áhrif á málefni Íslands og Bandaríkjanna á síðari hluta 9. áratugarins.

Í erindinu verður einblínt á dómsmálin en einnig reynt að setja Rainbow Navigation-málið í samhengi við stöðu Íslands í kalda stríðinu á 9. áratugnum, auk þess sem áhrif fyrirtækjanna á utanríkismál verða könnuð. Líkt og dómarar tóku skýrt fram var um umtalsverða utanríkislega hagsmuni að ræða fyrir Bandaríkjamenn — en þrátt fyrir það var ekki hægt að hunsa hagsmuni innlenda fyrirtækisins Rainbow Navigation með auðveldum hætti.

Arnór Gunnar Gunnarsson skrifaði BA-ritgerð í sagnfræði um Rainbow Navigation-málið sem hann skilaði í janúar 2018. Hann leggur nú stund á meistaranám í Evrópusögu við Columbia-háskóla í New York.


This page

Um félagið

Sagnfræðingafélag Íslands er fagfélag íslenskra sagnfræðinga. Sem slíkt er það vettvangur fyrir umræður um sérfagleg málefni, en jafnframt vill það stuðla að þverfaglegum rökræðum um vísindi og fræði almennt. Félagið stendur reglulega fyrir opnum félagsfundum, ráðstefnum, og ýmsum fagtengdum fundum.

Póstfang félagsins er:
Sagnfræðingafélag Íslands
ReykjavíkurAkademían
Þórunnartún 2
IS-105 Reykjavík

Tölvupóstfang félagsins er: sagnfraedingafelagid@gmail.com

Einnig má hafa samband við Kristínu Svövu Tómasdóttur, formann Sagnfræðingafélagsins, í gegnum tölvupóstfangið kristinsvava@gmail.com

About the Association

The Icelandic Association of Historians can be contacted via email: sagnfraedingafelagid@gmail.com.

Search this page


Gammabrekka

Við minnum á póstlista sagnfræðinga. Þar fara daglega fram líflegar umræður um spennandi málefni.

Skráðu þig á Gammabrekku.

Random image

Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins vor 2019

15. janúar
Arnór Gunnar Gunnarsson, Scalia, Ginsburg og Keflavíkurstöðin. Rainbow Navigation-málið fyrir bandarískum dómstólum 1985-1991

29. janúar
Þórunn Guðmundsdóttir, Voveiflegur dauðdagi Kristínar Sigurðardóttur vinnukonu árið 1756

12. febrúar
Tryggvi Rúnar Brynjarsson, Einfaldur þolandi flókins og forns dómskerfis? Arfleifð skammar og útþynning ábyrgðar við úrlausn Guðmundar- og Geirfinnsmála í samtímanum

26. febrúar
Ólína Þorvarðardóttir, Galdra- og brennudómar. Réttarfar Íslendinga á 17. öld

12. mars
Hjörleifur Stefánsson, Byggingarsaga Hegningarhússins við Skólavörðustíg í ljósi betrunarheimspeki 19. aldar

26. mars
Vilhelm Vilhelmsson, „Með kærleiksmeiningar vinmælum“. Sáttanefndir og lausn deilumála á 19. öld

9. apríl
Helga Kress, Kona tekin af lífi. Lesið í dómsskjöl Natansmála og dóminn yfir Agnesi í bókmenntum, samfélagi og sögu

Allir fyrirlestrar eru haldnir í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands, hefjast klukkan 12:05 og lýkur klukkan 13:00


RSS for entries. RSS for comments.

Powered by WordPress. Valid XHTML & CSS.

Fótur

Sagnfræðingafélag Íslands - Sími: 661-2671- Tölvupóstur: sagnfraedingafelagid@gmail.com